Giá dầu tăng vọt, kinh tế toàn cầu chịu áp lực lớn

Căng thẳng quân sự tại Trung Đông đang nhanh chóng lan rộng thành một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Kể từ khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran bùng phát vào cuối tháng 2, giá dầu thế giới đã tăng mạnh, gây chấn động các thị trường tài chính và làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới tương tự các cuộc khủng hoảng trước đây.

Trong phiên giao dịch sáng 9-3 tại thị trường châu Á, giá dầu ngọt nhẹ Mỹ (WTI) đã tăng lên gần 119 USD/thùng, trong khi dầu Brent cũng vượt ngưỡng 118 USD/thùng. So với trước khi xung đột nổ ra, giá dầu WTI đã tăng hơn 75%, còn Brent tăng trên 60%. Đây là mức tăng rất mạnh trong thời gian ngắn, khiến chi phí năng lượng toàn cầu leo thang.

Một trong những nguyên nhân chính khiến thị trường dầu mỏ trở nên căng thẳng là nguy cơ gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới. Hoạt động vận chuyển qua khu vực này đã tạm ngưng kể từ khi xung đột bùng phát, làm dấy lên lo ngại về sự thiếu hụt nguồn cung kéo dài.

Giá dầu tăng cao đang gây áp lực nặng nề lên các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản được đánh giá là dễ bị tổn thương nhất do nhu cầu dầu lớn. Tại châu Âu, các nền kinh tế như Đức, Italy hay Tây Ban Nha cũng chịu tác động khi chi phí năng lượng tăng có thể thúc đẩy lạm phát và làm suy yếu tăng trưởng.

Thị trường hàng không là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt. Giá nhiên liệu tăng và không phận Trung Đông bị hạn chế khiến nhiều hãng bay phải thay đổi đường bay, kéo dài thời gian vận hành và làm chi phí tăng mạnh. Chỉ trong phiên giao dịch đầu tuần, cổ phiếu của nhiều hãng hàng không châu Á đã giảm từ 4% đến hơn 10%. Ngoài ra, hơn 37.000 chuyến bay đã bị hủy kể từ cuối tháng 2 do lo ngại an ninh và các hạn chế không phận. Các chuyên gia cảnh báo chi phí nhiên liệu bay có thể tăng nhanh hơn giá dầu thô, làm gia tăng rủi ro tài chính đối với ngành hàng không toàn cầu.

Các nước và tổ chức quốc tế khẩn cấp ứng phó

Trước nguy cơ thị trường năng lượng rơi vào khủng hoảng, nhiều chính phủ và tổ chức quốc tế đã bắt đầu triển khai các biện pháp ứng phó nhằm ổn định nguồn cung và kiềm chế giá cả.

Các bộ trưởng tài chính của Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đã tổ chức cuộc họp khẩn để thảo luận khả năng phối hợp giải phóng dầu từ các kho dự trữ chiến lược. Theo đề xuất của một số nhà hoạch định chính sách, khoảng 300-400 triệu thùng dầu có thể được đưa ra thị trường, tương đương 25-30% tổng lượng dự trữ của các quốc gia thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). IEA hiện quản lý hệ thống dự trữ dầu khẩn cấp của 32 quốc gia thành viên, với hơn 1,24 tỷ thùng dầu dự trữ công cộng cùng khoảng 600 triệu thùng dự trữ của khu vực công nghiệp. Lượng dự trữ này đủ đáp ứng gần một tháng nhu cầu dầu của các nước thành viên và hơn 140 ngày nhập khẩu ròng.

Bên cạnh các biện pháp quốc tế, nhiều quốc gia cũng đang triển khai chính sách riêng để giảm tác động trong nước. Hàn Quốc cho biết sẽ áp dụng cơ chế trần giá nhiên liệu nhằm hạn chế tác động của giá dầu tăng đối với người tiêu dùng. Chính phủ nước này cũng cân nhắc mở rộng quỹ bình ổn kinh tế trị giá khoảng 100 nghìn tỷ won để hỗ trợ nền kinh tế nếu tình hình xấu đi. Trong khi đó, Nhật Bản đang theo dõi sát diễn biến thị trường và cân nhắc khả năng xả kho dự trữ dầu chiến lược nếu nguy cơ gián đoạn nguồn cung kéo dài. Quốc gia này hiện duy trì lượng dự trữ dầu tương đương khoảng 254 ngày nhu cầu trong nước, tạo ra một "vùng đệm" quan trọng trước các cú sốc năng lượng.

Tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng có động thái nhằm giảm áp lực lên thị trường. Washington đã tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga trong thời hạn 30 ngày, cho phép các lô dầu đang vận chuyển đến Ấn Độ tiếp tục được giao dịch nhằm tăng nguồn cung toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài và vận tải qua Eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, thị trường dầu mỏ thế giới có thể bước vào một giai đoạn biến động mạnh kéo dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến giá năng lượng mà còn có nguy cơ làm gia tăng lạm phát, gây sức ép lớn lên tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.

AN BÌNH